- NAMO SAMMASAMBUDDHASSA – Hołd Najwyższemu Oświeconemu
- NAMO SADDHAMMASSA – Hołd Wzniosłej Nauce
- NAMO BUDDHASANGHASSA – Hołd Wspólnocie Mnichów Buddy
Na kolejnych stronach mamy nadzieję zwrócić uwagę na inspirację i wskazówki, jakie możemy czerpać z Dhammapady, kształtując nasz sposób życia zgodnie ze Szlachetną Ośmioraką Ścieżką. Nie sugeruje się, że recytowanie pism może zastąpić rzeczywistą praktykę, jednak pisma te mogą i pomagają nam, wzbudzając entuzjazm; dostarczają nam również materiału do zgłębiania Dhammy, co jest drugim Czynnikiem Oświecenia. Co więcej, w chwilach potrzeby, gdy jesteśmy nękani przez niezdrowe myśli, możemy je odeprzeć, przywołując odpowiednie fragmenty wypowiedzi Oświeconego.
Dhammapada to zbiór wypowiedzi Buddy wygłoszonych przy różnych okazjach. Wypowiedzi te zostały powtórzone podczas Pierwszego Soboru Arahatów, zwołanego trzy miesiące po Parinibbanie (śmierci) Buddy, i przybrały formę zbioru wersetów pod nazwą Dhammapada stanowiącego część Kanonu Palijskiego. W tej formie, obejmującej 423 wersety w 26 sekcjach, Dhammapada dotarła do nas przez te wszystkie lata jako nasze wsparcie.
Szlachetna Ośmioraka Ścieżka jest również określana jako Ścieżka Doczesna (lokiya), gdy odnosi się do osób wciąż niewyzwolonych. Gdy podąża się nią gorliwie, prowadzi ona do Ścieżki Ponaddoczesnej (lokuttara) i ostatecznego wygaśnięcia cierpienia. Tutaj zajmujemy się Ścieżką Doczesną i trudnościami, jakie możemy napotkać, krocząc nią, oraz tym, jak możemy postrzegać Dhammapadę jako źródło zachęty. Istnieje osiem czynników tej Ścieżki, które tradycyjnie dzieli się na trzy grupy:
- Mądrość = Właściwy Pogląd i Właściwa Myśl
- Moralność = Właściwa Mowa, Właściwe Działanie i Właściwy Sposób Życia
- Koncentracja = Właściwy Wysiłek, Właściwa Uważność i Właściwa Koncentracja
Podążając tą Ścieżką, nie idzie się krok po kroku według podanej kolejności. Gdyby tak było, można by osiągnąć mądrość i koncentrację przed ustaleniem moralności, co nie jest możliwe. Moralność jest niezbędnym warunkiem wstępnym dla koncentracji, która z kolei promuje mądrość. W rzeczywistości, w miarę postępów na tej Ścieżce, następuje jednoczesne powiązanie różnych ogniw w różnym stopniu.
Na tym etapie stosowne byłoby omówienie tego, kto będzie chciał podążać Szlachetną Ośmioraką Ścieżką i co sprawia, że chce to robić.
W mowie doktrynalnej wygłoszonej przez Buddę do króla Pasenadiego z Kosali, zapisanej w Samyutta Nikaya, Budda podzielił ludzkie istoty na cztery grupy:
- Urodzeni w „Ciemności” i kończący w „Ciemności”
- Urodzeni w „Ciemności” i kończący w „Świetle”
- Urodzeni w „Świetle” i kończący w „Ciemności”
- Urodzeni w „Świetle” i kończący w „Świetle”
Klasyfikacja ta ma zastosowanie nawet dzisiaj i będzie miała je w przyszłości. Użyjemy tego podziału w naszej dyskusji, niekoniecznie trzymając się opisowych cech każdej grupy podanych przez Buddę.
Grupa I odnosi się do istot urodzonych w nędznym środowisku, być może niepełnosprawnych fizycznie, a czasem psychicznie, żyjących w biedzie i niedostatku. Pomimo tych warunków, a może właśnie z ich powodu, nie będąc w stanie zrozumieć przyczyn swojego trudnego położenia, popełniają one niezdrowe czyny czynem, mową i myślą, przez co te niesprzyjające warunki będą trwać nadal. Sytuacje te ilustrują sposób, w jaki działa bezosobowe Prawo Kammy i Vipaki (przyczyny i skutku). Kiedy skutki niezdrowej kammy wygasną, zapanują lepsze warunki. Nie ma żadnej istoty, ludzkiej ani boskiej, która mogłaby zmienić ten porządek prawny. Wszystko, co my, którzy nie należymy do tej grupy, możemy zrobić, to okazać jak największe współczucie, udzielić wszelkiej możliwej pomocy i nie pogarszać ich nieszczęścia.
Grupa II odnosi się do tych, którzy urodzili się w niesprzyjających warunkach, zarówno osobistych, jak i środowiskowych. W wyniku wygaśnięcia ich niezdrowej kammy, z tego czy innego powodu, zwycięża zdrowy rozsądek i ich działania ciałem, słowem i myślą są pozytywne (właściwe), a pomyślne rezultaty są odczuwalne nawet w tym życiu. To ponownie daje pewne wyobrażenie o tym, jak działa prawo kammy. Jest to przekonujący dowód, który daje siłę tym, którzy są pokrzywdzeni przez los, i stoi w opozycji do wiary w wieczne potępienie za choćby jeden zły uczynek.
Grupa III odnosi się do istot, które dzięki przeszłej, pozytywnej kammie urodziły się w sprzyjających warunkach, zarówno osobistych, jak i środowiskowych. Być może duża część ludzkości należy do tej grupy, ciesząc się normalnym zdrowiem, sprawnymi zmysłami i rozsądnym standardem życia. Niektórzy nawet zajmują stanowiska wpływowe i mają władzę nad innymi. Jednak nie wiedzą oni, dlaczego są w ten sposób faworyzowani i w nieznajomości prawa kammy popełniają niegodziwe czyny ciałem, słowem i myślą, a złe konsekwencje są doświadczane jeszcze w tym życiu, nie mówiąc o przyszłych. Uderzającymi przykładami są ci, którzy szukają przyjemności w polowaniach na lisy i safari na grubego zwierza, ci, którzy dążą do powiększenia bogactwa poprzez handel niszczycielską bronią, odurzającymi napojami i narkotykami, oraz ci, którzy nadużywają swojej władzy, zadając okrucieństwo i cierpienie innym istotom.
Grupa IV odnosi się do bardzo szczęśliwej klasy istot. Ich pozytywna przeszła kamma zapewniła im sprzyjające warunki. Utrzymując ten sam pozytywny trend, postępują mądrze czynem, słowem i myślą. Są oni darem dla ludzkości w każdym miejscu i czasie. Najwybitniejszym przykładem w tej grupie jest sam Błogosławiony (Budda). Od jego czasów było wielu innych, a niektórzy żyją nawet dzisiaj.
Oczekuje się, że osoby z Grupy II, przy całej dostępnej pomocy, będą podążać Szlachetną Ośmioraką Ścieżką, i wyraża się nadzieję, że osoby z Grupy III zatrzymają się na chwilę w swoim negatywnym trendzie, dokonają rozsądnej oceny swoich sprzyjających warunków oraz ich przyczyn i będą miały szczęście trafić na Nauki Oświeconego. Oni również przyjmą wtedy wszelką pomoc w rozwoju duchowym. Grupa IV, jak wspomniano powyżej, działając mądrze, zawsze będzie słuchać dobrych rad i kontynuować swój postęp duchowy.
Istoty trafiają do Nauk Błogosławionego na różne sposoby.
Z powodu przeszłej, pozytywnej kammy istota rodzi się w rodzinie, w której środowisko sprzyja rozwojowi duchowemu. Rodzice prowadzą nowoprzybyłego członka rodziny zgodnie z Naukami Błogosławionego; nauczyciele i dobrzy przyjaciele są pod ręką. W rezultacie oczekuje się, że taka osoba nie zboczy łatwo z buddyjskiej drogi życia. Są też tacy, którzy rodzą się w rodzinach, gdzie buddyjskie zasady są obce, ale są obdarzeni tą rzadką intuicją, która sprawia, że przyglądają się otaczającemu ich światu. Widzą tak wiele aspektów życia, które ich zastanawiają i na które nie znajdują satysfakcjonujących odpowiedzi w doktrynach przekazanych im przez przodków; szukają więc gdzie indziej i mają szczęście dotrzeć do Doktryny Buddy. Liczba takich osób rośnie, szczególnie w tradycyjnie chrześcijańskich krajach.
Są tacy, którzy „przypadkiem” natrafią na książkę o buddyzmie, zdarzy im się wysłuchać wykładu na temat buddyzmu lub spotkać kogoś, kto już prowadzi buddyjski styl życia. Te spotkania wyzwalają przebłysk wglądu i sprawiają, że osoby te zaczynają zgłębiać doktrynę Buddy. To nie są przypadki; nic nie dzieje się przez przypadek. To wynik pozytywnej kammy dochodzący do głosu. Są tacy, którzy na pewnym etapie osobiście doświadczają gorzkiego wpływu zmienności losu, kładą kres swoim błądzącym drogom i szukają pocieszenia w naukach Buddy.
Celem podążania Szlachetną Ośmioraką Ścieżką jest osiągnięcie Nibbāny (Nirwany), która jest ustaniem cierpienia. Większość z nas prawdopodobnie nie osiągnie tego najwyższego celu w tym wcieleniu, ale jeśli ktoś dąży do zostania Wchodzącym w Strumień (Sotāpanna), będzie to sporym osiągnięciem. Wchodzący w Strumień to ktoś, kto wszedł na pierwszy etap Ponadświatowej Ścieżki poprzez odcięcie pierwszych trzech z dziesięciu pęt, które wiążą człowieka z powtarzającymi się cyklami narodzin, śmierci i ponownych narodzin. Te trzy pęta to: wiara w „ja” lub duszę, sceptyczne zwątpienie oraz wiara w skuteczność obrzędów i rytuałów.
Wchodzący w Strumień nigdy nie narodzi się w niższych sferach egzystencji, będzie miał najwyżej siedem ponownych narodzin i jest przeznaczony do pełnego oświecenia. Nawet jeśli ktoś nie może zostać Wchodzącym w Strumień, istnieją inne korzyści, których można doświadczyć w tym życiu, przestrzegając kodeksu nakreślonego w Szlachetnej Ośmiorakiej Ścieżce. Nastąpi wzrost poczucia zadowolenia i spokoju ducha, co pomoże przezwyciężyć przeciwności losu. Taka osoba nie stanowi zagrożenia dla żadnej formy życia, a wręcz jest pożytkiem dla każdego społeczeństwa. Wreszcie, gdy śmierć powie: „Zostaw wszystko i chodź ze mną”, nie powinno być oszołomienia ani dezorientacji, ponieważ człowiek trenuje się, aby przygotować się na ten moment. Jednak dla wielu z nas, ludzi świeckich, zwłaszcza jeśli środowisko nie sprzyja buddyjskiemu stylowi życia…